T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI İstanbul Arkeoloji Müzesi

Kütüphane

İstanbul Arkeoloji Müzeleri Kütüphanesi

İstanbul Arkeoloji Müzeleri Kütüphanesi bugün 75000’e yakın basılı kitap, 2000’e yakın elyazması ve 60.000’e yakın arşiv evrakı ile kıymetli ve büyük bir koleksiyonu bünyesinde barındırmaktadır. Matbu kitaplar, 15. yüzyıl ve sonrasında basılmış konu itibariyle tarih ve arkeoloji ile ilgili kitaplardan, yazma eserler ise 8. yüzyıla kadar tarihlendirebileceğimiz din, tarih, astronomi, coğrafya, edebiyat, tıp, kanun, cebir-geometri, felsefe ve mantık gibi konularla ilgili kitaplardan oluşmaktadır. Ayrıca kütüphane koleksiyonunun ihtiva ettiği arşiv 1891 sonrası Osmanlı coğrafyasındaki mevcut kültürel varlıklar ve yapılan arkeolojik kazılar ile ilgili konuları içermektedir.

Osmanlı dönemindeki adıyla Müze-i Hümâyûn Kütübhânesi şimdiki İstanbul Arkeoloji Müzeleri Kütüphanesi’nin kuruluşu ile ilgili bilgiyi edindiğimiz, müze idaresince Maarif Nezâretine yazılan 2 Ağustos 1893 tarihli bir arşiv belgesinde şöyle belirtilmektedir: “Padişahın himâyesinde yer alan Müze-i Hümâyûn’da oluşturulmaya başlanılan kütüphanede toplanılan kitap ve kıymetli eser sayısının 3000’e ulaştığı ve bu sayının peyderpey artacağından kitapların kayıtlarını tutmak ve muntazam bir şekilde muhafazalarına imtina etmek ve ziyaretçilerden müracaat edenlere bu kitapları göstermek için bir muhafıza ihtiyaç duyulduğundan güvenilir bir kişi olan Baltacızâde Todoraki Efendi’nin memuriyetine müsaade edilmesi...

Kütüphane koleksiyonu çeşitli bağışlar ve satın alımlarla oluşturulmaya başlanmış, kütüphanenin ilk ve en büyük bağışçıları, müzenin yönetimini de üstlenen Osman Hamdi Bey ve kardeşi Halil Edhem Bey’ler olmuştur. O döneme ait arşiv evrakına bakıldığında Osman Hamdi Bey ile Halil Edhem Bey’in kütüphanenin üzerine titredikleri ve koleksiyonu zenginleştirmek için hükümet, bakanlıklar ile yurt içi ve dışından birçok üniversite ve enstitü ile iletişime geçerek büyük çaba harcadıkları, hatta yeri geldiğinde araştırmacıya ödünç verilen bir kitabın takibatını bizzat kendilerinin yaptıkları görülmektedir.

Her ne kadar kütüphanenin kuruluşu ile ilgili bilgileri 1893 yılına ait arşiv evrakında buluyorsak da, iç tasarımı Sanâyi-i Nefise Mektebi Resim Muallimi Philippo Bello’ya yaptırılan bugünkü kütüphane yapısı müze kuzey kanadının en üst katında planlanmış ve bu kanat ile birlikte 1903 yılında açılmıştır. Günümüze kadar kütüphane ufak onarımlar ve tavan değişiminin haricinde neredeyse hiç değişime uğramamıştır.

1896 yılında Baltacızade Todoraki Efendi’nin ölümünden sonra kütüphaneye Selanik Rum Ortodoks Mektebi Müdürü Vasilaki Mistakidis Efendi görevlendirilmiştir.

Kütüphane yazma eser koleksiyonunun tasnifi Bursalı Mehmed Tahir ve Kilisli Rıfat Beyler tarafından yapılmıştır.

1918 yılında Matbaa-i Amire Sermusahhihi Âli Bey terfi ederek Müze Kütüphanesi Hâfız-ı Kütüb Muâvini olarak görevlendirilmiştir. Kurtuluş Savaşı dönemi ve akabinde Cumhuriyet’e geçiş döneminde kütüphanenin başında Âli Bey vardır.

Kütüphane koleksiyonuna değinecek olursak başlıca kütüphane bölümlerini şöyle sıralayabiliriz.

Garb Kütüphanesi

Bu kısım kütüphanenin ana salonunu teşkil etmekte olup, konu ağırlığım arkeoloji oluşturmaktadır. Genel tarih ve danışma kaynaklan, Bizans ve İstanbul, mimarî, nümismatik, müzecilik, arkeolojik kazılar, çivi yazılı tabletler ve eski şark eserleri, epigrafi, pişmiş toprak, çanak çömlek, hulliyat, vs. gibi konulara ait kitaplar ile süreli ve seri yayınlar bu kısımda bulunmaktadır.

Şark Kütüphanesi

Bu bölüm müze arşivi, yazma eserler, Osmanlı Türkçesi, Arapça ve Farsça kitaplar ile Mehmed Şakir Paşa, Diyarbekirli Said Paşa, Recaizade Ekrem Bey, Mülgâ Hattat Mektebi, Kirmasti Nâibi Sâbıkı Kasım Tevfıkî Efendi'nin Vâlidesi Murtazâ Hocazâde Hatice Hanım, Zeki Megamiz, Kamran Büyükkayra, Hikmet Turhan Dağlıoğlu ve îzzeddin Derbend koleksiyonları ihtiva etmektedir.

Sadrazam Ahmed Cevad Paşa Kütüphanesi

II. Abdülhamid dönemi sadrazamlanndan Ahmed Cevad Paşa'nın (1851-1900) BabIali’deki yani bugünkü İstanbul Valiliği’ndeki taş binada toplanmış olan kütüphanesi, kendisinin vasiyeti üzerine varisleri tarafından 1904 yılında müzeye bağışlanmıştır. 5000 ciltlik bu kütüphanede tarih, edebiyat, siyaset, askerlik, güzel sanatlar, arkeoloji, matematik vs. konulu kitaplar, birçok sözlük ve ansiklopedi bulunmaktadır.

Sultan V. Mehmed Reşad Kütüphanesi

Alman Dostluk Yurdu azalarından oluşan bir komisyonca, Sultan'a atfen kurulan bir koleksiyondur. 1917 yılında müze kütüphanesinde ihdas edilmiştir. Osmanlı Devleti ve Doğu ile ilgili çoğu eski basım 686 ciltlik bir koleksiyondur.

İstanbul Arkeoloji Müzeleri Kütüphanesi mevcut koleksiyonların yanı sıra günümüzde halen gelişerek büyümeye devam etmektedir. Önümüzdeki yıllarda yapılacak restorasyon çalışmalarının akabinde daha geniş imkanlara kavuşması ve teknolojik alt yapısınında oluşturulması planlanmaktadır.

Müze Kütüphanesi ihtisas kütüphanesi olması ve muhteviyatının hassasiyeti nedeniyle halka kapalı ise de yurt içinden ve dışından konuyla ilgili  yüksek lisans, doktora ve üzeri araştırmacılara kapılarını açmaktadır.

Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı ile yapılan protokol gereği Müze Kütüphanesi Yazma Eser Koleksiyonu’na ait dijitalleştirme çalışmaları tamamlanmış olup yakın zamanda bu kopyalar Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığın internet sitesinden ulaşılabilir hale gelecektir.

İstanbul Arkeoloji Müzeleri Kütüphanesi, Türkiye’nin ilk müze kütüphanesi olup, kendisi de artık Müzeleşmiş bir kütüphane olarak araştırmacıları tarihte bir yolculuğa çıkarmakta ve İstanbul denilince akla gelen belli başlı mekanlardan biri olarak hafızalara kazınmaktadır.

kütüphane (2).JPG

kütüphane.JPG